Urlopy i zasiłki11 min czytania
Zasiłek macierzyński przy działalności gospodarczej
Prowadzisz działalność i przygotowujesz się do narodzin dziecka? Uporządkuj sprawy związane z ubezpieczeniem chorobowym, wnioskiem o zasiłek macierzyński i ubezpieczeniami po jego zakończeniu.
Ubezpieczenie chorobowe i warunki uzyskania zasiłku
Zacznij od sprawdzenia warunków opisanych w krokach. Sama informacja o prowadzeniu firmy nie wystarcza do oceny prawa do świadczenia.
Zgłoś się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego w ZUS
Bez składki chorobowej nie dostaniesz z ZUS ani zasiłku chorobowego w ciąży, ani zasiłku macierzyńskiego. Zasiłek macierzyński dostaniesz, jeśli urodzisz w czasie tego ubezpieczenia, a chorobowy — dopiero po 90 dniach ubezpieczenia (wlicza się też wcześniejsze ubezpieczenie chorobowe, np. z etatu, jeśli przerwa nie przekroczyła 30 dni). Tata z firmą bez chorobowego nie dostanie zasiłku za urlop ojcowski ani za swoje 9 tygodni okresu rodzicielskiego. Im szybciej się zgłosisz, tym więcej zyskasz.
Zalecany termin: do końca 12. tygodnia ciąży.
- Sprawdź w eZUS albo w swoich deklaracjach ZUS, czy płacisz składkę na ubezpieczenie chorobowe.
- Jeśli nie płacisz, złóż w ZUS wyrejestrowanie na formularzu ZUS ZWUA i od razu nowe zgłoszenie ZUS ZUA, w którym wybierzesz także ubezpieczenie chorobowe.
- W zgłoszeniu wpisz jako początek ubezpieczenia dzień złożenia dokumentów. ZUS nie obejmie Cię ubezpieczeniem wstecz, nawet jeśli wpiszesz wcześniejszą datę.
- Od tego miesiąca rozliczaj i płać składkę chorobową za każdy miesiąc, razem z pozostałymi składkami.
- Jeśli korzystasz z ulgi na start, nie masz obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, więc nie możesz dołączyć do chorobowego. Możesz zrezygnować z ulgi, zgłaszając się do ubezpieczeń społecznych, a wtedy także do chorobowego.
- Tata powinien zgłosić się do chorobowego przed urodzeniem dziecka, żeby dostać zasiłek za urlop ojcowski. Pamiętaj, że wysokość zasiłku zależy od średniej podstawy składek z ostatnich 12 miesięcy. Krótszy okres ubezpieczenia oznacza zwykle niższy zasiłek (szczegóły w kroku o wysokości zasiłku).
Spłać zaległe składki ZUS, zanim zaczniesz pobierać zasiłek
Jeśli prowadzisz działalność i w dniu, w którym nabywasz prawo do zasiłku, masz w ZUS zaległość w składkach większą niż 1% minimalnego wynagrodzenia, ZUS nie wypłaci Ci zasiłku, dopóki jej nie spłacisz. Jeśli nie spłacisz jej w ciągu 6 miesięcy, stracisz zasiłek za ten czas.
Zalecany termin: 6 tygodni przed terminem porodu.
- Sprawdź w eZUS stan rozliczeń swojego konta płatnika składek.
- Jeśli masz zaległość w składkach na ubezpieczenia społeczne, spłać ją w całości — najlepiej przed porodem albo przed pierwszym zwolnieniem lekarskim.
- Płać składki w terminie także w czasie ciąży. ZUS sprawdza zadłużenie w dniu, w którym powstaje prawo do każdego zasiłku (np. pierwszy dzień zwolnienia lekarskiego albo zasiłku macierzyńskiego).
- Jeśli masz z ZUS umowę o rozłożeniu długu na raty albo o odroczeniu terminu płatności i płacisz zgodnie z nią, ZUS uznaje, że nie masz zadłużenia — pod warunkiem, że nie masz innych zaległości poza umową.
- Jeśli w dniu, w którym powstało prawo do zasiłku, była zaległość, spłać ją w całości w ciągu 6 miesięcy od tego dnia. Wtedy ZUS wypłaci zasiłek za cały okres.
Wniosek o zasiłek macierzyński
Zobacz opisy dotyczące wniosku, wysokości świadczenia i spraw ubezpieczeniowych w tym okresie.
Od czego zależy wysokość Twojego zasiłku macierzyńskiego z firmy
Przy działalności zasiłek liczy się od podstawy, od której płacisz składkę chorobową, a nie od dochodu firmy. Liczy się średnia z ostatnich 12 miesięcy, więc podniesienie podstawy tuż przed porodem niewiele zmienia. Zasiłek nie może być niższy niż 1000 zł na rękę.
- Podstawą zasiłku jest średnia miesięczna podstawa składki chorobowej z 12 pełnych miesięcy kalendarzowych przed miesiącem, w którym zaczyna się zasiłek, pomniejszona o 13,71%.
- Jeśli masz ubezpieczenie chorobowe krócej niż 12 miesięcy, ZUS liczy średnią z pełnych miesięcy, ale nadwyżkę ponad najniższą podstawę bierze tylko w 1/12 za każdy miesiąc. Jeśli zasiłek zacznie się przed upływem pierwszego pełnego miesiąca ubezpieczenia, podstawą jest najniższa podstawa składek.
- Jeśli przez cały czas prowadzenia firmy deklarowałaś podstawę co najmniej 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, ZUS uznaje tę kwotę za Twoją najniższą podstawę.
- Jeśli płacisz preferencyjne składki (pierwsze 24 miesiące firmy) albo korzystasz z „małego ZUS plus”, Twoja podstawa jest niższa, więc niższy jest też zasiłek.
- Jeśli korzystasz z ulgi na start, nie masz ubezpieczenia chorobowego i zasiłek z ZUS Ci nie przysługuje — możesz wtedy wystąpić o świadczenie rodzicielskie (chyba że w tym czasie zasiłek macierzyński pobiera tata).
- Jeśli w którymś z 12 miesięcy skorzystasz z wakacji składkowych, za ten miesiąc ZUS przyjmie najniższą podstawę, nawet jeśli zwykle deklarujesz wyższą.
- Jeśli przed zasiłkiem macierzyńskim byłaś na zwolnieniu lekarskim i przerwa między zasiłkami była krótsza niż miesiąc kalendarzowy, ZUS nie liczy podstawy od nowa — przyjmie tę samą co do zasiłku chorobowego.
- Podstawa składki chorobowej przy dobrowolnym ubezpieczeniu nie może przekroczyć 250% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia.
- Jeśli zasiłek po potrąceniu zaliczki na podatek wyniesie mniej niż 1000 zł miesięcznie, ZUS podwyższy go do 1000 zł (nie dotyczy zasiłku za okres urlopu ojcowskiego).
Jeśli chcesz, zacznij pobierać zasiłek macierzyński przed porodem
Do 6 tygodni zasiłku macierzyńskiego możesz wykorzystać jeszcze przed planowanym terminem porodu. To nie są dodatkowe tygodnie — o tyle krócej będziesz pobierać zasiłek za okres macierzyński po porodzie.
- Zdecyduj, od kiedy chcesz pobierać zasiłek — najwcześniej 6 tygodni przed planowanym terminem porodu.
- Poproś lekarza o zaświadczenie na zwykłym druku, które określa przewidywaną datę porodu. Lekarz może też przesłać je do ZUS przez eZUS.
- Złóż w ZUS wniosek o zasiłek macierzyński ZAM (w eZUS usługa „Złożenie dokumentu ZAM”). Od 24.10.2026 zaświadczenia płatnika składek Z-3b już nie dołączasz: dane Twojej firmy podajesz we wniosku.
- Jeśli od razu chcesz zasiłek za cały okres macierzyński i rodzicielski w wysokości 81,5%, zaznacz to we wniosku albo złóż taki wniosek najpóźniej 21 dni po porodzie.
- Po porodzie odpisu aktu urodzenia nie dostarczasz: ZUS pobiera go sam z rejestru stanu cywilnego na podstawie danych dziecka. Jeśli mu się nie uda, wezwie Cię do jego dostarczenia.
- Pamiętaj, że od pierwszego dnia zasiłku kończy się Twoje dobrowolne ubezpieczenie chorobowe — zobacz krok o wyrejestrowaniu z ubezpieczeń na czas zasiłku.
Złóż w ZUS wniosek o zasiłek macierzyński (do 21 dni po porodzie)
Zasiłek macierzyński przy działalności wypłaca ZUS. Jeśli najpóźniej 21 dni po porodzie złożysz wniosek o zasiłek za cały okres macierzyński i rodzicielski, dostaniesz 81,5% podstawy za cały ten czas. Jeśli nie, dostaniesz 100% za okres macierzyński, a za okres rodzicielski 70%.
Termin z przepisu: 21 dni od urodzenia dziecka.
- Wybierz wariant. Pierwszy — 81,5% podstawy za 20 tygodni okresu macierzyńskiego i za okres rodzicielski w pełnym wymiarze, z wyjątkiem 9 tygodni zarezerwowanych dla taty (przy jednym dziecku to 32 tygodnie). Drugi — 100% za 20 tygodni okresu macierzyńskiego, a o zasiłek za okres rodzicielski (70%) wnioskujesz osobno, przed jego rozpoczęciem.
- Złóż w ZUS wniosek o zasiłek macierzyński ZAM — w eZUS (usługa „Złożenie dokumentu ZAM”), osobiście albo pocztą. Wpisz numer rachunku bankowego do wypłaty. Dane swojej firmy (NIP, REGON) podajesz we wniosku; zaświadczenia płatnika składek Z-3b od 24.10.2026 już nie składasz.
- Jeśli wybierasz 81,5%, w ciągu 21 dni po porodzie złóż ZAM za cały okres macierzyński i rodzicielski albo ZAM za okres macierzyński z zaznaczoną informacją, że wykorzystasz pełny okres rodzicielski (wtedy o okres rodzicielski wnioskujesz później kolejnym wnioskiem ZAM, który od 24.10.2026 zastąpił druk ZUR).
- Odpisu aktu urodzenia dziecka nie dołączasz: we wniosku podajesz dane dziecka, a ZUS pobiera odpis sam z rejestru stanu cywilnego (jeśli mu się nie uda, wezwie Cię do jego dostarczenia).
- Przy ciąży mnogiej okres macierzyński trwa dłużej (31–37 tygodni), a rodzicielski do 43 tygodni.
- Jeśli wybierzesz 81,5%, a w pierwszym roku życia dziecka nie wykorzystasz ani jednego dnia zasiłku za okres rodzicielski, za ten okres dostaniesz 70%, a ZUS na Twój wniosek wyrówna zasiłek za okres macierzyński do 100%.
- Jeśli zrezygnujesz z okresu rodzicielskiego, zanim się zaczął, złóż wniosek o wyrównanie od razu po rezygnacji i nie czekaj na urodziny dziecka (zob. krok o wyrównaniu zasiłku do 100%).
- Od pierwszego dnia zasiłku wyrejestruj się z ubezpieczeń społecznych z działalności i zgłoś do samego ubezpieczenia zdrowotnego — najlepiej w ciągu 7 dni, bez czekania na decyzję ZUS (osobny krok).
Na czas zasiłku przejdź w ZUS na samą składkę zdrowotną
Gdy pobierasz zasiłek macierzyński, nie musisz płacić z firmy składek na ubezpieczenia społeczne — za ten czas opłaca je za Ciebie budżet państwa. Żeby ZUS o tym wiedział, wyrejestruj się z ubezpieczeń społecznych z działalności i zgłoś się do samego ubezpieczenia zdrowotnego.
Zalecany termin: 7 dni od urodzenia dziecka.
- Zrób to najlepiej w ciągu 7 dni od pierwszego dnia zasiłku macierzyńskiego (od porodu albo od dnia, od którego wzięłaś zasiłek przed porodem).
- Nie czekaj na decyzję ZUS: dobrowolne chorobowe ustaje z dniem, w którym nabywasz prawo do zasiłku. Jeśli ZUS odmówi zasiłku, złóż ZUS ZWUA od dnia wskazanego w ostatnim zgłoszeniu i ponownie ZUS ZUA (także do dobrowolnego chorobowego) od dnia pierwszego wyrejestrowania — wtedy zachowasz ciągłość ubezpieczenia chorobowego.
- Złóż w ZUS formularz ZUS ZWUA — wyrejestrowanie z ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego z tytułu działalności. Jako datę wpisz pierwszy dzień zasiłku.
- Zaraz po nim złóż ZUS ZZA — zgłoszenie do samego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu działalności, od tego samego dnia.
- Za miesiąc, w którym zaczął się zasiłek, zapłać składki społeczne tylko za dni przed zasiłkiem (jeśli płacisz od najniższej podstawy, zmniejsza się ona proporcjonalnie).
- W czasie zasiłku co miesiąc składaj deklarację ZUS DRA i płać składkę zdrowotną.
- Jeśli Twój zasiłek macierzyński nie przekracza 1000 zł miesięcznie, nie płacisz składki zdrowotnej — zapytaj w ZUS, jak to wykazać w zgłoszeniu i w deklaracji.
- W czasie zasiłku możesz nadal prowadzić firmę i mieć z niej przychody.
- Jeśli chcesz dalej płacić składki emerytalną i rentowe z działalności (np. na wyższą emeryturę), możesz — wtedy zamiast ZZA złóż zgłoszenie do tych ubezpieczeń dobrowolnie.
- Jeśli zgłosiłaś dziecko do ubezpieczenia zdrowotnego przez swoją firmę, zapytaj w ZUS, czy po zmianie zgłoszenia trzeba ponowić zgłoszenie dziecka (ZUS ZCNA).
- Po zakończeniu zasiłku wróć do pełnych ubezpieczeń — osobny krok z terminem 7 dni.
Kolejne okresy świadczenia i powrót do ubezpieczeń
Sprawdź, które czynności dotyczą dalszej opieki nad dzieckiem i zakończenia pobierania zasiłku.
Koniec zasiłku za okres macierzyński przy działalności
Zasiłek za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu trwa przy jednym dziecku 20 tygodni, przy ciąży mnogiej co najmniej 31. Jeśli nie wzięłaś go przed porodem, liczy się od dnia porodu, a tygodnie wykorzystane przed porodem skracają go (plan liczy to z Twojej odpowiedzi). Następnego dnia może się zacząć zasiłek za okres rodzicielski — o ile wcześniej o niego wystąpisz.
Złóż w ZUS wniosek ZAM o zasiłek za okres rodzicielski
Jeśli po 20 tygodniach zasiłku za okres macierzyński chcesz dalej zostać z dzieckiem i pobierać zasiłek, złóż kolejny wniosek ZAM — najpóźniej w ostatnim dniu okresu macierzyńskiego, żeby zasiłek płynął bez przerwy. Nie musisz tego robić, jeśli od razu wnioskowałaś o zasiłek za cały okres.
Termin z przepisu: 1 dzień przed wydarzeniem „Koniec zasiłku za okres macierzyński przy działalności”.
- Sprawdź swój pierwszy wniosek ZAM. Jeśli poprosiłaś w nim o zasiłek za cały okres macierzyński i rodzicielski, ten krok Cię nie dotyczy.
- Ustal, jak długo chcesz pobierać zasiłek za okres rodzicielski. Przy jednym dziecku rodzicom przysługują łącznie 41 tygodnie, z czego 9 tygodni może wykorzystać tylko tata, więc Ty możesz wziąć do 32 tygodni. Przy ciąży mnogiej łącznie 43 tygodnie.
- Złóż w ZUS wniosek o zasiłek macierzyński ZAM z częścią o urlopie rodzicielskim (od 24.10.2026 zastąpił druk ZUR) — w eZUS, w placówce albo pocztą — przed pierwszym dniem okresu, o który prosisz. Żeby zasiłek był ciągły, zrób to najpóźniej w ostatnim dniu okresu macierzyńskiego. Dopóki w eZUS nie ma nowego wzoru ZAM (ZUS zapowiada połowę listopada 2026), możesz tam złożyć jeszcze dotychczasowy wniosek ZUR.
- We wniosku podaj daty od–do i zaznacz, czy drugi rodzic będzie w tym czasie pobierał zasiłek za okres rodzicielski.
- Dołącz oświadczenie z NIP i nazwami płatników zasiłku oraz z okresem, liczbą części i stawką zasiłku za okres rodzicielski, który już wypłacono.
- Jeśli w ciągu 21 dni po porodzie zaznaczyłaś w ZAM, że wykorzystasz pełny okres rodzicielski, ZUS wypłaci za okres rodzicielski 81,5% podstawy. W przeciwnym razie dostaniesz 70%.
- Możesz podzielić okres rodzicielski na najwyżej 5 części i wykorzystać je do końca roku, w którym dziecko skończy 6 lat. Każdą kolejną część zgłaszasz osobnym wnioskiem ZAM przed jej rozpoczęciem.
- Gdy skończysz pobierać zasiłek, w ciągu 7 dni wróć do pełnych ubezpieczeń z działalności (osobny krok).
Koniec pobierania zasiłku macierzyńskiego (z okresem rodzicielskim)
To dzień, w którym przestajesz pobierać zasiłek macierzyński — po okresie macierzyńskim albo po okresie rodzicielskim. Domyślnie przyjmujemy, że wykorzystasz cały przysługujący Ci okres przy jednym dziecku (20 + 32 tygodnie). Od tego dnia znów płacisz pełne składki z firmy.
Po zasiłku zgłoś się znów do ubezpieczeń społecznych i chorobowego
Gdy kończy się zasiłek macierzyński, wracasz do pełnych składek z działalności. Masz 7 dni, żeby zgłosić się w ZUS do ubezpieczeń społecznych — także do chorobowego. Jeśli się spóźnisz, ubezpieczenie chorobowe zacznie się dopiero od dnia zgłoszenia.
Termin z przepisu: 7 dni po wydarzeniu „Koniec pobierania zasiłku macierzyńskiego (z okresem rodzicielskim)”.
- Ustal pierwszy dzień po zakończeniu zasiłku — od niego znów masz obowiązek opłacać składki społeczne z działalności. Termin w planie liczy się od końca pełnego zasiłku (okres macierzyński i rodzicielski, 52 tygodnie przy jednym dziecku). Jeśli kończysz zasiłek wcześniej (np. nie bierzesz okresu rodzicielskiego), zgłoś się w 7 dni od pierwszego dnia po jego końcu.
- W ciągu 7 dni od tego dnia złóż w ZUS formularz ZUS ZWUA — wyrejestrowanie z samego ubezpieczenia zdrowotnego, na które przeszłaś na czas zasiłku.
- Razem z nim złóż ZUS ZUA — zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego, rentowych, wypadkowego, zdrowotnego i dobrowolnego chorobowego, od pierwszego dnia po zasiłku.
- Za pierwszy miesiąc zapłać składki społeczne tylko za dni po zasiłku (jeśli płacisz od najniższej podstawy, zmniejsza się ona proporcjonalnie). Rozlicz je w deklaracji ZUS DRA.
- Jeśli zamiast wracać do pracy chcesz zawiesić firmę, żeby opiekować się dzieckiem, zobacz krok o zawieszeniu działalności.