Urlopy i zasiłki11 min czytania
Urlop macierzyński i rodzicielski na umowie o pracę
Planujesz przerwę w pracy po narodzinach dziecka? Zobacz, jak uporządkować sprawy związane z urlopem macierzyńskim, rodzicielskim i ojcowskim. Ten przewodnik dotyczy rodziców na umowie o pracę.
Przy każdym kroku sprawdź, kogo dotyczy, jakie dokumenty przygotować i od jakiego zdarzenia liczy się termin. Własny plan utworzysz w kreatorze.
Sprawy w pracy przed porodem
Zacznij od opisów dotyczących potwierdzenia ciąży, organizacji pracy i możliwych formalności przed porodem.
Przekaż pracodawcy zaświadczenie lekarskie o ciąży
Zaświadczenie od lekarza potwierdza ciążę wobec pracodawcy. Dzięki niemu skorzystasz z praw kobiety w ciąży: płatnych wyjść na badania, zakazu nadgodzin i pracy w nocy, przeniesienia z pracy szkodliwej, a przy umowie na czas określony łatwiej udowodnisz, że umowa przedłużyła się do dnia porodu.
Zalecany termin: do końca 12. tygodnia ciąży.
- Poproś lekarza prowadzącego ciążę o zaświadczenie stwierdzające ciążę.
- Przekaż je pracodawcy (zwykle działowi kadr) i zachowaj kopię albo potwierdzenie przekazania.
- Prawo nie wyznacza terminu na poinformowanie pracodawcy, a zakaz wypowiedzenia umowy obowiązuje w całym okresie ciąży, od jej początku, a nie dopiero po 12. tygodniu. Data w planie to tylko podpowiedź.
- Jeśli pracujesz w nocy, w nadgodzinach, w podróżach służbowych albo przy pracach szkodliwych lub ciężkich, od tej chwili pracodawca musi zmienić Ci warunki pracy (szczegóły w kroku o ograniczeniach pracy w ciąży).
- Jeśli masz umowę na czas określony albo na okres próbny, przekaż zaświadczenie przed dniem, w którym umowa miałaby się skończyć.
Płatne wyjścia z pracy na badania w ciąży
Pracodawca musi zwolnić Cię z pracy na badania zlecone przez lekarza w związku z ciążą, jeśli nie da się ich zrobić poza godzinami pracy. Za ten czas dostajesz normalne wynagrodzenie.
- Gdy umawiasz badanie lub wizytę w godzinach pracy, uprzedź przełożonego o nieobecności.
- Zachowaj potwierdzenie wizyty albo skierowanie — pracodawca może poprosić o dowód, że badania nie dało się zrobić po pracy.
Czego pracodawca nie może Ci zlecać w ciąży
W ciąży nie możesz pracować w nadgodzinach ani w nocy, a bez Twojej zgody pracodawca nie może wysłać Cię w delegację. Jeśli Twoja praca jest ciężka lub szkodliwa, pracodawca musi zmienić Ci warunki, przenieść Cię albo zwolnić z pracy z zachowaniem wynagrodzenia.
- Po przekazaniu zaświadczenia o ciąży sprawdź z przełożonym, czy Twoja praca nie jest na liście prac wzbronionych kobietom w ciąży (np. dźwiganie ponad 3 kg, praca na stojąco łącznie ponad 3 godziny na zmianie, praca przy monitorze ponad 8 godzin na dobę albo ponad 50 minut bez 10-minutowej przerwy).
- Jeśli pracujesz w nocy, pracodawca musi zmienić Ci grafik tak, żebyś pracowała w dzień, albo przenieść Cię do innej pracy; gdy to niemożliwe — zwolnić Cię z obowiązku pracy.
- Jeśli po przeniesieniu albo skróceniu czasu pracy zarabiasz mniej, przysługuje Ci dodatek wyrównawczy. W czasie zwolnienia z obowiązku pracy zachowujesz dotychczasowe wynagrodzenie.
- W systemach z dłuższą dniówką (np. 12-godzinną) w ciąży możesz pracować najwyżej 8 godzin na dobę, bez utraty wynagrodzenia.
- Pracodawca ma podobne obowiązki w okresie karmienia piersią, ale lista prac wzbronionych kobietom karmiącym jest inna (krótsza) niż dla kobiet w ciąży.
Złóż wniosek, jeśli chcesz zacząć urlop macierzyński przed porodem
Możesz zacząć urlop macierzyński do 6 tygodni przed planowanym terminem porodu. To nie jest dodatkowy urlop — tygodnie wykorzystane przed porodem odejmuje się od urlopu po porodzie. Jeśli nic nie zrobisz, urlop zacznie się w dniu porodu.
Zalecany termin: 6 tygodni przed terminem porodu.
- Zdecyduj, czy chcesz zacząć urlop przed porodem i od którego dnia (najwcześniej 6 tygodni przed planowanym terminem porodu).
- Poproś lekarza o zaświadczenie na zwykłym druku z przewidywaną datą porodu.
- Złóż pracodawcy wniosek (papierowo albo elektronicznie) z imieniem i nazwiskiem oraz datą, od której ma się zacząć urlop. Dołącz kopię zaświadczenia lekarskiego.
- Pamiętaj, że urlop macierzyński łącznie trwa 20 tygodni przy jednym dziecku — każdy tydzień przed porodem skraca czas po porodzie.
- Jeśli zrezygnujesz z urlopu przed porodem, Twój urlop macierzyński zacznie się w dniu porodu — nie musisz wtedy składać tego wniosku.
Urlop macierzyński i sprawy związane z zasiłkiem
Rozróżnij sprawy dotyczące urlopu od tych dotyczących wypłaty zasiłku. Sprawdź właściwy krok i warunki wniosku.
Kto wypłaca zasiłek macierzyński i do kiedy możesz się o niego upomnieć
Zasiłek za urlop macierzyński, rodzicielski i ojcowski wypłaca pracodawca, jeśli zgłasza do ubezpieczenia chorobowego ponad 20 osób. W mniejszej firmie wypłaca go ZUS, ale wnioski i tak składasz u pracodawcy. Niewypłacony zasiłek możesz odzyskać w ciągu 6 miesięcy.
- Zapytaj w kadrach, kto wypłaca zasiłek — pracodawca czy ZUS. Decyduje liczba osób, które firma zgłasza do ubezpieczenia chorobowego (stan na 30 listopada poprzedniego roku).
- Wnioski i dokumenty (np. odpis aktu urodzenia dziecka) zawsze składasz pracodawcy. Jeśli zasiłek wypłaca ZUS, pracodawca przekazuje je do ZUS najpóźniej w ciągu 7 dni.
- Pracodawca wypłaca zasiłek w terminie wypłaty pensji. ZUS wypłaca go na bieżąco, najpóźniej w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności potrzebnej do przyznania zasiłku.
- Sprawdzaj, czy zasiłek przychodzi za każdy miesiąc. Jeśli czegoś brakuje, upomnij się najpóźniej 6 miesięcy po ostatnim dniu okresu, za który zasiłek się należał — potem roszczenie się przedawnia (chyba że opóźnienie wynikło z błędu pracodawcy albo ZUS).
Do 21 dni po porodzie zdecyduj, czy chcesz zasiłek 81,5% za cały okres
Masz wybór: 100% zasiłku za urlop macierzyński i 70% za rodzicielski albo jednakowe 81,5% za cały ten czas. Stawkę 81,5% dostaniesz tylko wtedy, gdy wniosek złożysz najpóźniej 21 dni po porodzie. Przy okazji przekaż pracodawcy akt urodzenia dziecka.
Termin z przepisu: 21 dni od urodzenia dziecka.
- Po zarejestrowaniu urodzenia przekaż pracodawcy odpis skrócony aktu urodzenia dziecka (albo jego kopię) — to podstawa wypłaty zasiłku od dnia porodu.
- Jeśli chcesz 81,5% za cały okres, złóż pracodawcy najpóźniej 21. dnia po porodzie wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego i pełnego urlopu rodzicielskiego (bez 9 tygodni zarezerwowanych dla taty). Możesz w nim od razu wnioskować o urlop rodzicielski albo tylko zadeklarować, że wykorzystasz go w całości — wtedy o sam urlop rodzicielski poprosisz później, 21 dni przed jego początkiem.
- Jeśli nie złożysz wniosku w 21 dni, dostaniesz 100% za urlop macierzyński i 70% za rodzicielski. To też jest dopuszczalny wybór — nie tracisz prawa do urlopu.
- Przy stawce 81,5% przynajmniej jeden dzień urlopu rodzicielskiego musi wypaść przed pierwszymi urodzinami dziecka. Jeśli nie wypadnie, za urlop rodzicielski dostaniesz 70%, a za macierzyński możesz złożyć wniosek o wyrównanie do 100%.
- Jeśli zrezygnujesz z urlopu rodzicielskiego, zanim się zaczął, złóż wniosek o wyrównanie od razu po rezygnacji i nie czekaj na urodziny dziecka (zob. krok o wyrównaniu zasiłku do 100%).
- Wniosek składasz u pracodawcy także wtedy, gdy zasiłek wypłaca ZUS (firma do 20 osób) — pracodawca przekazuje dokumenty do ZUS w ciągu 7 dni.
Koniec urlopu macierzyńskiego
Urlop macierzyński przy jednym dziecku trwa 20 tygodni, przy ciąży mnogiej co najmniej 31. Jeśli nie zaczęłaś go przed porodem, kończy się w ostatnim dniu 20. tygodnia licząc od dnia porodu (dzień porodu jest pierwszym dniem urlopu). Tygodnie wykorzystane przed porodem skracają go, a plan liczy to z Twojej odpowiedzi w pytaniach o formę pracy. Od tej daty liczą się terminy wniosków o urlop rodzicielski i o urlop wypoczynkowy zaraz po macierzyńskim.
Wniosek o urlop rodzicielski
Zobacz kroki związane z planowaniem urlopu rodzicielskiego i organizacją opieki między rodzicami.
Złóż wniosek o urlop rodzicielski 21 dni przed jego początkiem
Urlop rodzicielski trwa łącznie do 41 tygodni na oboje rodziców (43 przy ciąży mnogiej), z czego 9 tygodni jest zarezerwowane dla każdego z Was. Jeśli chcesz, żeby zaczął się zaraz po macierzyńskim, wniosek musi trafić do pracodawcy co najmniej 21 dni wcześniej.
Termin z przepisu: 21 dni przed początkiem urlopu rodzicielskiego mamy.
- Ustalcie z partnerem, kto i kiedy weźmie urlop rodzicielski. Twoja część to najwyżej 32 tygodnie (przy jednym dziecku) — 9 tygodni partnera nie przechodzi na Ciebie.
- Złóż pracodawcy wniosek (papierowo albo elektronicznie) co najmniej 21 dni przed pierwszym dniem urlopu. Jeśli urlop ma się zacząć zaraz po macierzyńskim, liczy się 21 dni przed końcem urlopu macierzyńskiego. Jeśli zaczęłaś urlop macierzyński przed porodem, kończy się on wcześniej o wykorzystane tygodnie, więc wniosek złóż odpowiednio wcześniej.
- We wniosku wpisz okres urlopu oraz informację, ile urlopu rodzicielskiego (lub zasiłku za ten okres) już wykorzystaliście i w ilu częściach.
- Dołącz odpis skrócony aktu urodzenia dziecka (jeśli pracodawca już go ma w aktach, nie musisz) i oświadczenie, czy i kiedy partner będzie w tym czasie korzystał z urlopu rodzicielskiego.
- Urlop możesz podzielić na najwyżej 5 części i wykorzystać do końca roku, w którym dziecko skończy 6 lat. Oboje możecie być na urlopie jednocześnie.
- Jeśli wcześniej (do 21 dni po porodzie) wybrałaś stawkę 81,5%, ten wniosek nadal jest potrzebny, chyba że o urlop rodzicielski poprosiłaś już wtedy.
9 tygodni urlopu rodzicielskiego tylko dla taty
Z urlopu rodzicielskiego 9 tygodni przysługuje wyłącznie Tobie — mama nie może ich przejąć. Jeśli ich nie wykorzystasz, przepadną. Możesz je wziąć w dowolnym momencie do końca roku, w którym dziecko skończy 6 lat, także w tym samym czasie co mama.
- Ustalcie, kiedy weźmiesz swoje 9 tygodni (albo więcej, jeśli mama odda Ci część swojego urlopu rodzicielskiego).
- Złóż pracodawcy wniosek o urlop rodzicielski co najmniej 21 dni przed jego początkiem. Dołącz odpis skrócony aktu urodzenia dziecka i oświadczenie, czy i kiedy mama korzysta w tym czasie z urlopu rodzicielskiego.
- Za swoje 9 tygodni dostaniesz zasiłek w wysokości 70% podstawy — zawsze, niezależnie od tego, jaką stawkę wybrała mama.
- Jeśli nie jesteście małżeństwem, w akcie urodzenia dziecka musisz być wpisany jako ojciec — czyli uznać ojcostwo (najprościej jeszcze przed porodem).
- Urlop możesz łączyć z pracą u swojego pracodawcy najwyżej na pół etatu — wniosek o to też składasz 21 dni wcześniej.
Urlop rodzicielski możesz łączyć z pracą na najwyżej pół etatu
W czasie urlopu rodzicielskiego możesz pracować u swojego pracodawcy na najwyżej pół etatu. Zasiłek jest wtedy proporcjonalnie niższy, ale urlop się wydłuża — przy jednym dziecku najwyżej do 82 tygodni. Wniosek o podjęcie pracy składasz 21 dni wcześniej.
- Złóż pracodawcy wniosek (papierowo albo elektronicznie) co najmniej 21 dni przed dniem, od którego chcesz pracować w czasie urlopu rodzicielskiego.
- We wniosku podaj swoje imię i nazwisko, wymiar czasu pracy (najwyżej 1/2 etatu), okres łączenia urlopu z pracą oraz czy część urlopu, o którą się on wydłuży, też chcesz łączyć z pracą.
- Pracodawca musi się zgodzić, chyba że nie pozwala na to organizacja lub rodzaj pracy — wtedy w ciągu 7 dni od otrzymania wniosku podaje przyczynę odmowy.
- Za czas łączenia dostajesz pensję za przepracowaną część etatu i proporcjonalnie niższy zasiłek.
Urlop ojcowski i podział opieki
Porównaj opisane możliwości i sprawdź, które warunki odnoszą się do Waszej sytuacji.
Złóż wniosek o urlop ojcowski co najmniej 7 dni przed jego początkiem
Jako tata masz prawo do 2 tygodni urlopu ojcowskiego, płatnego 100% podstawy zasiłku. To Twoje własne prawo, niezależne od urlopów mamy. Musisz go wykorzystać, zanim dziecko skończy 12 miesięcy, a wniosek złożyć co najmniej 7 dni przed pierwszym dniem urlopu.
Termin z przepisu: 7 dni przed początkiem urlopu ojcowskiego.
- Zdecyduj, kiedy weźmiesz urlop — całe 2 tygodnie naraz albo w 2 częściach po co najmniej tydzień. Obie części muszą się skończyć, zanim dziecko skończy 12 miesięcy.
- Złóż pracodawcy wniosek (papierowo albo elektronicznie) z imieniem i nazwiskiem oraz okresem urlopu — co najmniej 7 dni przed pierwszym dniem urlopu. Wniosek złożony w tym terminie jest dla pracodawcy wiążący.
- Dołącz odpis skrócony aktu urodzenia dziecka (albo kopię) i oświadczenie, czy korzystałeś już z urlopu ojcowskiego. Aktu nie dołączasz, jeśli pracodawca ma go już w Twoich aktach osobowych.
- Jeśli chcesz zacząć urlop zaraz po porodzie, uprzedź pracodawcę wcześniej — pracodawca musi uwzględnić tylko wniosek złożony co najmniej 7 dni przed urlopem.
- Jeśli nie jesteście małżeństwem, w akcie urodzenia dziecka musisz być wpisany jako ojciec — czyli uznać ojcostwo (najprościej jeszcze przed porodem).
- Zasiłek za urlop ojcowski dostaniesz razem z pensją od pracodawcy, jeśli zgłasza on do ubezpieczenia chorobowego ponad 20 osób. W mniejszej firmie wypłaca go ZUS — wtedy też składasz wniosek tylko u pracodawcy, a on przekazuje dokumenty do ZUS.
- Możesz poprosić o urlop wypoczynkowy bezpośrednio po urlopie ojcowskim — pracodawca musi go wtedy udzielić.
Koniec okresu na urlop ojcowski — dziecko kończy 12 miesięcy
Urlop ojcowski (2 tygodnie) trzeba wykorzystać najpóźniej w dniu poprzedzającym pierwsze urodziny dziecka, bo w dniu urodzin dziecko ma już ukończone 12 miesięcy. Niewykorzystany urlop ojcowski przepada — razem z zasiłkiem za ten czas.
Jeśli mama wraca wcześniej, tata może przejąć resztę urlopu macierzyńskiego
Dotyczy sytuacji, gdy oboje pracujecie na umowie o pracę. Po wykorzystaniu co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego po porodzie mama może wrócić do pracy, a resztę urlopu macierzyńskiego (przy jednym dziecku do 6 tygodni) wykorzysta tata. Oboje składacie wnioski u swoich pracodawców — tata 14 dni, a mama 7 dni przed zmianą.
Zalecany termin: 12 tygodni od urodzenia dziecka.
- Ustalcie, od którego dnia tata przejmuje opiekę. Najwcześniej może to być dzień po wykorzystaniu przez mamę 14 tygodni urlopu macierzyńskiego po porodzie.
- Tata składa swojemu pracodawcy wniosek o udzielenie pozostałej części urlopu macierzyńskiego co najmniej 14 dni przed jej początkiem. Podaje w nim swoje imię i nazwisko, imię, nazwisko i datę urodzenia dziecka, okres urlopu oraz oświadczenie, czy mama korzystała z urlopu macierzyńskiego przed porodem i jak długo.
- Mama składa swojemu pracodawcy wniosek o rezygnację z pozostałej części urlopu macierzyńskiego co najmniej 7 dni przed powrotem do pracy. Podaje termin powrotu i dołącza kopię wniosku taty.
- Pracodawcy obojga muszą uwzględnić wnioski złożone w terminie.
- Tata dostaje zasiłek w tej samej stawce co mama (81,5% albo 100%), liczonej od swojej podstawy wymiaru.
- Jeśli nie jesteście małżeństwem, tata musi być wpisany do aktu urodzenia dziecka (uznanie ojcostwa).