Przejdź do treści
zdążymy

Opieka zdrowotna13 min czytania

Opieka w ciąży – badania tydzień po tygodniu, wizyty i przygotowanie do porodu

Uporządkuj informacje o organizacji opieki w ciąży: wizytach, badaniach, wyborze położnej i przygotowaniach do porodu. Przy opisach znajdziesz źródła, w których możesz sprawdzić szczegóły.

Przewodnik pomaga poruszać się po informacjach i formalnościach. Indywidualny plan opieki, badania i ich wyniki omawiaj z osobą prowadzącą ciążę.

Początek ciąży i organizacja opieki

Zobacz kroki dotyczące pierwszej wizyty, uprawnień do opieki i wyboru położnej.

  1. Idź na pierwszą wizytę w ciąży do 10. tygodnia

    Standard opieki okołoporodowej przewiduje pierwszą wizytę najpóźniej na początku 10. tygodnia ciąży. Lekarz albo położna zleci wtedy pierwszy zestaw badań i założy Ci kartę przebiegu ciąży. Na wizytę u ginekologa na NFZ nie potrzebujesz skierowania.

    Zalecany termin: do końca 9. tygodnia ciąży.

    1. Wybierz lekarza ginekologa-położnika albo położną z umową z NFZ — skierowanie nie jest potrzebne.
    2. Umów wizytę najpóźniej na początku 10. tygodnia ciąży (licząc od pierwszego dnia ostatniego okresu). Warunkiem becikowego jest opieka medyczna od 10. tygodnia ciąży.
    3. Jeśli zgłosisz się później, pierwszą wizytę i pierwsze badania wykona się wtedy, gdy przyjdziesz.
    4. Weź wyniki badań sprzed ciąży, jeśli je masz (grupa krwi, cytologia z ostatnich 12 miesięcy, toksoplazmoza).
    5. Na wizycie dostaniesz skierowania na badania krwi i moczu oraz informację o kontroli u dentysty.
    6. Poproś o kartę przebiegu ciąży i noś ją na każdą kolejną wizytę.
    7. Wybierz położną POZ już teraz — edukacja przedporodowa zaczyna się od pierwszej wizyty. Jeśli ciążę prowadzi lekarz, powinien skierować Cię do niej.

    Szczegóły, dokumenty i źródła

  2. Opieka NFZ w ciąży, przy porodzie i w połogu przysługuje bez ubezpieczenia

    Jeśli masz polskie obywatelstwo i mieszkasz w Polsce, w czasie ciąży, porodu i połogu korzystasz z opieki NFZ także wtedy, gdy nie masz ubezpieczenia zdrowotnego. Dziecko do 18. urodzin z polskim obywatelstwem też ma prawo do bezpłatnej opieki.

    Szczegóły, dokumenty i źródła

  3. Bądź pod opieką lekarza lub położnej od 10. tygodnia ciąży

    Becikowe i dodatek z tytułu urodzenia dziecka (po 1000 zł) dostaniesz tylko wtedy, gdy najpóźniej od 10. tygodnia ciąży aż do porodu byłaś pod opieką lekarza albo położnej. Potwierdza to zaświadczenie, które dołączasz do wniosku po porodzie.

    Termin z przepisu: do końca 9. tygodnia ciąży.

    1. Pójdź na pierwszą wizytę u lekarza albo położnej najpóźniej na początku 10. tygodnia ciąży (dla pewności, bo tydzień liczony z USG może się różnić od tego z ostatniej miesiączki).
    2. Chodź na wizyty związane z ciążą co najmniej raz w każdym trymestrze (u lekarza rodzinnego, w poradni specjalistycznej albo w szpitalu — liczy się każda z tych form).
    3. Pod koniec ciąży albo po porodzie poproś lekarza lub położną, która prowadziła ciążę, o zaświadczenie o pozostawaniu pod opieką medyczną od 10. tygodnia ciąży do porodu (urzędowy wzór, z datami wizyt w każdym trymestrze).
    4. Zachowaj zaświadczenie — dołączysz je do wniosku o becikowe i, jeśli dostajesz zasiłek rodzinny, do wniosku o dodatek z tytułu urodzenia dziecka.

    Szczegóły, dokumenty i źródła

  4. Idź na kontrolę do dentysty na początku ciąży

    Kontrola stomatologiczna jest w standardzie wśród badań na początek ciąży. Do dentysty z umową z NFZ nie potrzebujesz skierowania, a w ciąży i połogu przysługują Ci dodatkowe świadczenia i materiały stomatologiczne.

    Zalecany termin: do końca 10. tygodnia ciąży.

    1. Wybierz dentystę z umową z NFZ — skierowanie nie jest potrzebne.
    2. Umów wizytę na początek ciąży (standard umieszcza kontrolę stomatologiczną wśród badań do 10. tygodnia).
    3. Weź kartę przebiegu ciąży — rozporządzenie wskazuje ją jako dokument uprawniający do dodatkowych świadczeń w ciąży.
    4. W ciąży i połogu badanie kontrolne przysługuje nie częściej niż raz na kwartał, a z bólem gabinet z umową z NFZ powinien Cię przyjąć w dniu zgłoszenia.
    5. Po porodzie położna przypomni Ci o wizycie u dentysty do 6. tygodnia od urodzenia dziecka; dodatkowe świadczenia przysługują do końca połogu.

    Szczegóły, dokumenty i źródła

  5. Wybierz położną POZ na początku ciąży

    Położna POZ prowadzi bezpłatną edukację przedporodową od stwierdzenia ciąży, a po porodzie odwiedza Ciebie i dziecko w domu. Szpital zgłasza jej poród, więc wybierz ją wcześniej — wtedy wizyty po porodzie ruszą bez opóźnień.

    Zalecany termin: do końca 10. tygodnia ciąży.

    1. Znajdź przychodnię POZ albo praktykę położnej z umową z NFZ blisko miejsca, w którym będziecie mieszkać po porodzie.
    2. Złóż deklarację wyboru położnej POZ — w przychodni na papierze albo przez Internetowe Konto Pacjenta (Moje konto → „Twoja Podstawowa Opieka Zdrowotna (POZ)” → „Wypełnij deklarację”).
    3. Sprawdź na IKP, czy przychodnia przyjęła deklarację (przychodnia może to zrobić z opóźnieniem nawet do 3 tygodni).
    4. Zapisz numer telefonu położnej i podaj jej przewidywany termin porodu.
    5. Jeśli ciążę prowadzi lekarz, poproś, żeby wpisał w dokumentacji skierowanie do położnej POZ; położna wpisze swoje dane kontaktowe do karty przebiegu ciąży.
    6. Położną możesz zmienić bezpłatnie dwa razy w roku kalendarzowym; każda kolejna zmiana kosztuje 80 zł (bez opłaty m.in. przy przeprowadzce albo gdy położna przestaje przyjmować pacjentki).

    Szczegóły, dokumenty i źródła

Badania w ciąży tydzień po tygodniu

Badania i wizyty, które standard opieki okołoporodowej przewiduje w kolejnych tygodniach ciąży, i ich opisy ze źródłami. Terminy własnych wizyt ustal z osobą prowadzącą ciążę.

  1. Idź na wizytę i USG między 11. a 14. tygodniem ciąży

    Standard opieki okołoporodowej przewiduje w tym czasie wizytę kontrolną i pierwsze badanie USG. To także okno na bezpłatne badania prenatalne w programie NFZ.

    Zalecany termin: do końca 14. tygodnia ciąży.

    1. Umów wizytę u osoby prowadzącej ciążę tak, żeby wypadła między 11. a 14. tygodniem ciąży.
    2. Poproś o skierowanie na badanie USG przewidziane w standardzie na ten okres.
    3. Jeśli chcesz skorzystać z programu badań prenatalnych NFZ, poproś też o skierowanie do programu (osobny krok).
    4. Na wizycie standard przewiduje także ocenę ryzyka i objawów depresji — możesz powiedzieć o swoim samopoczuciu.

    Szczegóły, dokumenty i źródła

  2. Zdecyduj o bezpłatnych badaniach prenatalnych w programie NFZ

    Program badań prenatalnych NFZ jest dla każdej kobiety w ciąży, bez względu na wiek. Obejmuje badania krwi i USG między 11. a 14. tygodniem oraz USG między 18. a 22. tygodniem (do 6. dnia 22. tygodnia). Potrzebujesz skierowania od lekarza prowadzącego ciążę. Dalsze badania genetyczne w programie przysługują, gdy wyniki tych badań lub wcześniejsza historia na to wskazują.

    Zalecany termin: do końca 14. tygodnia ciąży.

    1. Zdecyduj, czy chcesz skorzystać z programu — udział jest dobrowolny.
    2. Poproś lekarza prowadzącego ciążę o skierowanie do programu z informacją, w którym tygodniu ciąży jesteś.
    3. Znajdź poradnię, która realizuje program, w wyszukiwarce NFZ (hasło „Badania prenatalne”).
    4. Zgłoś się z wyprzedzeniem — badania krwi i pierwsze USG trzeba zrobić między 11. a 14. tygodniem.
    5. Drugie USG w programie wykonuje się między 18. a 22. tygodniem i 6. dniem ciąży.

    Szczegóły, dokumenty i źródła

  3. Idź na wizytę kontrolną między 15. a 20. tygodniem ciąży

    Standard przewiduje w tym okresie wizytę kontrolną oraz badanie krwi (morfologię) i ogólne badanie moczu. Wizyty w ciąży powinny odbywać się nie rzadziej niż co cztery tygodnie.

    Zalecany termin: do końca 20. tygodnia ciąży.

    1. Umów wizytę między 15. a 20. tygodniem ciąży.
    2. Poproś o skierowania na badania przewidziane na ten okres (morfologia, badanie ogólne moczu) i zrób je przed wizytą albo zaraz po niej.

    Szczegóły, dokumenty i źródła

  4. Zrób USG między 18. a 22. tygodniem ciąży

    Standard przewiduje w tym okresie drugie badanie USG (tzw. połówkowe). Jeśli korzystasz z programu badań prenatalnych NFZ, USG w programie można zrobić do 6. dnia 22. tygodnia.

    Zalecany termin: do końca 22. tygodnia ciąży.

    1. Poproś osobę prowadzącą ciążę o skierowanie na USG przewidziane na 18.–22. tydzień.
    2. Umów badanie z wyprzedzeniem — terminy w pracowniach USG bywają odległe.
    3. Jeśli jesteś w programie badań prenatalnych, umów USG w poradni programu.

    Szczegóły, dokumenty i źródła

  5. Idź na wizytę kontrolną między 21. a 26. tygodniem ciąży

    Standard przewiduje w tym okresie wizytę kontrolną, badanie ogólne moczu i — jeśli wcześniej wynik był ujemny — ponowne badanie w kierunku toksoplazmozy. Jeśli nie masz jeszcze położnej POZ, lekarz powinien Cię do niej ponownie skierować.

    Zalecany termin: do końca 26. tygodnia ciąży.

    1. Umów wizytę między 21. a 26. tygodniem ciąży.
    2. Poproś o skierowania na badania przewidziane na ten okres.
    3. Jeśli nie wybrałaś jeszcze położnej POZ, zrób to teraz — wizyty edukacyjne u niej przysługują przez całą ciążę.

    Szczegóły, dokumenty i źródła

  6. Zrób test obciążenia glukozą między 24. a 28. tygodniem ciąży

    Standard przewiduje w tym okresie badanie poziomu cukru po wypiciu 75 g glukozy (trzy pomiary), czyli test obciążenia glukozą, potocznie krzywą cukrową, a u kobiet z grupą krwi Rh ujemną — badanie przeciwciał anty-D.

    Zalecany termin: do końca 28. tygodnia ciąży.

    1. Poproś osobę prowadzącą ciążę o skierowanie na test obciążenia glukozą (75 g).
    2. Zapytaj w laboratorium, jak się przygotować i ile trwa badanie — to kilka godzin w punkcie pobrań.
    3. Jeśli masz grupę krwi Rh ujemną, zapytaj też o skierowanie na przeciwciała anty-D.

    Szczegóły, dokumenty i źródła

  7. Idź na wizytę kontrolną i USG między 27. a 32. tygodniem ciąży

    Standard przewiduje w tym okresie wizytę kontrolną, morfologię, badanie ogólne moczu i trzecie badanie USG. Edukacja przedporodowa obejmuje wtedy także sposoby łagodzenia bólu porodowego.

    Zalecany termin: do końca 32. tygodnia ciąży.

    1. Umów wizytę między 27. a 32. tygodniem ciąży.
    2. Poproś o skierowania na morfologię, badanie moczu i USG przewidziane na ten okres.
    3. Jeśli masz grupę krwi Rh ujemną, zapytaj, czy dotyczy Cię podanie immunoglobuliny anty-D (standard wskazuje 28.–30. tydzień).

    Szczegóły, dokumenty i źródła

  8. Idź na wizytę i badania między 33. a 37. tygodniem ciąży

    Standard przewiduje w tym okresie wizytę z oceną, w jakim szpitalu (na jakim poziomie opieki) zaleca się poród, badania krwi i moczu, posiew w kierunku paciorkowców (35.–37. tydzień) oraz konsultację anestezjologiczną, jeśli chcesz znieczulenia zewnątrzoponowego.

    Zalecany termin: do końca 37. tygodnia ciąży.

    1. Umów wizytę między 33. a 37. tygodniem ciąży.
    2. Poproś o skierowania na badania przewidziane na ten okres — w tym posiew, który wykonuje się między 35. a 37. tygodniem.
    3. Zapytaj, jaki poziom opieki (szpital I, II czy III stopnia) jest zalecany dla Twojego porodu.
    4. Jeśli myślisz o znieczuleniu zewnątrzoponowym, umów konsultację anestezjologiczną — zwykle w szpitalu, w którym chcesz rodzić.

    Szczegóły, dokumenty i źródła

  9. Idź na wizytę kontrolną między 38. a 39. tygodniem ciąży

    Standard przewiduje w tym okresie wizytę kontrolną, badanie moczu i morfologię. Jeśli chcesz znieczulenia zewnątrzoponowego, a nie było jeszcze konsultacji anestezjologicznej, to ostatni termin przed 40. tygodniem; standard przewiduje ją jeszcze na wizycie po 40. tygodniu.

    Zalecany termin: do końca 39. tygodnia ciąży.

    1. Umów wizytę między 38. a 39. tygodniem ciąży.
    2. Poproś o skierowania na badania przewidziane na ten okres.
    3. Jeśli nie było jeszcze konsultacji anestezjologicznej, a chcesz znieczulenia, umów ją teraz.

    Szczegóły, dokumenty i źródła

  10. Idź na wizytę z KTG i USG zaraz po 40. tygodniu ciąży

    Jeśli poród nie zaczął się do końca 40. tygodnia, standard przewiduje niezwłocznie wizytę z badaniem KTG i USG, a przy prawidłowych wynikach kolejną po 7 dniach. Na tej wizycie ustala się datę przyjęcia do szpitala tak, żeby poród odbył się przed końcem 42. tygodnia.

    Zalecany termin: 1 dzień po terminie porodu.

    1. Jeszcze przed terminem porodu umów wizytę na pierwsze dni po skończonym 40. tygodniu.
    2. Na wizycie zapytaj o datę przyjęcia do szpitala.
    3. Jeśli wyniki są prawidłowe, umów kolejną wizytę z KTG i USG za 7 dni.

    Szczegóły, dokumenty i źródła

Przygotowanie do porodu

Zapoznaj się z informacjami o wyborze porodówki, edukacji przedporodowej i planie porodu.

  1. Wybierz szpital do porodu i poznaj go przed terminem

    Możesz rodzić w dowolnym szpitalu z umową z NFZ w całej Polsce. Między 33. a 37. tygodniem osoba prowadząca ciążę ocenia, na jakim poziomie opieki (I, II czy III) zaleca się Twój poród — weź to pod uwagę przy wyborze. Szpital musi umożliwić Ci wcześniejsze zapoznanie się z miejscem porodu.

    Zalecany termin: do końca 28. tygodnia ciąży.

    1. Wybierz szpital z wyprzedzeniem, najlepiej od 4. miesiąca ciąży. Szkołę rodzenia zwykle wybiera się w szpitalu, w którym planuje się poród, więc zapytaj, czy szpital ją prowadzi.
    2. Zrób listę szpitali, do których zdążysz dojechać, i sprawdź ich poziom opieki perinatalnej (I, II albo III).
    3. Na stronie każdego szpitala sprawdź opis dostępnych metod łagodzenia bólu porodowego — szpital musi go publikować i aktualizować co najmniej raz w roku.
    4. Zapytaj o możliwość obejrzenia oddziału i o zasady obecności osoby bliskiej przy porodzie.
    5. Jeśli chcesz znieczulenia zewnątrzoponowego, zapytaj, jak umówić konsultację anestezjologiczną przed porodem.
    6. Gdy osoba prowadząca ciążę wskaże zalecany poziom opieki (33.–37. tydzień), sprawdź, czy wybrany szpital mu odpowiada.

    Szczegóły, dokumenty i źródła

  2. Zacznij bezpłatną edukację przedporodową u położnej POZ

    Od stwierdzenia ciąży położna POZ prowadzi na NFZ edukację przedporodową — przygotowanie do porodu, karmienia i opieki nad noworodkiem, indywidualnie albo w grupie. Na zajęcia możesz przyjść z partnerem albo inną bliską osobą.

    Zalecany termin: do końca 12. tygodnia ciąży.

    1. Zadzwoń do wybranej położnej POZ i umów pierwsze spotkanie — wizyty edukacyjne przysługują od stwierdzenia ciąży.
    2. Do 31. tygodnia ciąży NFZ finansuje nie więcej niż jedną wizytę w tygodniu, a od 32. tygodnia do porodu dwie wizyty w tygodniu.
    3. Ustalcie z położną terminy — przyjmuje od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00–18:00.
    4. Na spotkaniach możecie omówić plan porodu, wybór szpitala, łagodzenie bólu, karmienie piersią i pielęgnację noworodka.
    5. Zajęcia u położnej POZ są niezależne od wizyt u lekarza i od szkoły rodzenia.
    6. Edukacja zaczyna się już na pierwszej wizycie w ciąży — lekarz albo położna prowadząca ciążę też ma obowiązek Cię edukować.

    Szczegóły, dokumenty i źródła

  3. Sprawdź, czy chcesz skorzystać z koordynowanej opieki w ciąży (KOC)

    Niektóre szpitale mają z NFZ umowę na koordynowaną opiekę nad kobietą w ciąży (KOC): jeden zespół prowadzi ciążę, poród i opiekę nad noworodkiem, z indywidualnym planem opieki i całodobową możliwością uzyskania porady. To opcja, nie obowiązek — możesz z niej zrezygnować na każdym etapie ciąży.

    1. Sprawdź w oddziale wojewódzkim NFZ albo w szpitalu, w którym chcesz rodzić, czy realizuje program KOC.
    2. Przed decyzją porozmawiaj w placówce o zasadach korzystania ze świadczeń w programie.
    3. Po przystąpieniu odbierz „Informację dla kobiety objętej koordynowaną opieką” z kontaktem do lekarza lub położnej i listą miejsc, w których dostaniesz świadczenia.
    4. Jeśli zmienisz zdanie, poinformuj placówkę o rezygnacji.

    Szczegóły, dokumenty i źródła

  4. Przygotuj plan porodu z osobą prowadzącą ciążę

    Plan porodu to zapis Twoich oczekiwań: gdzie i z kim chcesz rodzić, jak łagodzić ból, na co się zgadzasz, a na co nie, kto ma kontakt skóra do skóry z dzieckiem, jeśli Ty nie możesz. Ustala się go z lekarzem albo położną w czasie ciąży i dołącza do Twojej dokumentacji, także w szpitalu.

    Zalecany termin: do końca 37. tygodnia ciąży.

    1. Porozmawiaj o planie porodu z osobą prowadzącą ciążę albo z położną POZ na zajęciach edukacji przedporodowej.
    2. Zapisz swoje oczekiwania dotyczące miejsca porodu, obecności osoby bliskiej, łagodzenia bólu, zgody na zabiegi, karmienia piersią, kontaktu skóra do skóry oraz specjalnych potrzeb (np. tłumacz, dieta, niepełnosprawność).
    3. Wskaż osobę, która przejmie kontakt skóra do skóry z dzieckiem, jeśli Ty nie będziesz mogła.
    4. Poproś, żeby plan dołączono do Twojej dokumentacji, i zabierz go do szpitala — przy przyjęciu do porodu dołącza się go do dokumentacji szpitalnej.
    5. Plan możesz zmieniać, gdy zmieniają się Twoje potrzeby albo sytuacja zdrowotna.

    Szczegóły, dokumenty i źródła

  5. Zapytaj o bezpłatne szczepienia zalecane w ciąży

    Program Szczepień Ochronnych zaleca kobietom w ciąży szczepienia przeciw krztuścowi (od ukończenia 27. do 36. tygodnia, w każdej ciąży), grypie, RSV i COVID-19. Według Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego wszystkie są dla kobiet w ciąży bezpłatne. Decyzję podejmujesz z lekarzem.

    Zalecany termin: do końca 36. tygodnia ciąży.

    1. Na wizycie kontrolnej zapytaj lekarza o szczepienia zalecane w ciąży i o to, kiedy je zrobić.
    2. Szczepienie przeciw grypie i COVID-19 możesz zrobić w każdym tygodniu ciąży — najlepiej przed sezonem grypowym (jesienią).
    3. Szczepienie przeciw krztuścowi wykonasz w przychodni POZ — nie potrzebujesz recepty ani skierowania.
    4. Szczepionki przeciw grypie i RSV są bezpłatne na receptę z kodem „C” (dla ciąży); szczepienie przeciw grypie jest bezpłatne także w połogu.
    5. Szczepienie przeciw COVID-19 wykonasz w przychodni POZ albo w aptece, która prowadzi szczepienia przeciw COVID-19.
    6. Szczepienie przeciw RSV Program Szczepień Ochronnych zaleca między 24. a 36. tygodniem ciąży, najlepiej od 32. do 36. tygodnia. Między szczepieniem przeciw krztuścowi a RSV zaleca się 2 tygodnie odstępu – o obu na jednej wizycie może zdecydować lekarz.

    Szczegóły, dokumenty i źródła

Uprawnienia związane z opieką w ciąży

Sprawdź opisy uprawnień oraz warunki korzystania z nich.

  1. W ciąży korzystasz z opieki zdrowotnej i aptek bez kolejki

    Kobieta w ciąży ma prawo do świadczeń NFZ i usług w aptece poza kolejnością. Przychodnia lub szpital powinny przyjąć Cię w dniu zgłoszenia, a jeśli to niemożliwe — wyznaczyć termin poza listą oczekujących; u specjalisty nie później niż w ciągu 7 dni roboczych.

    1. Przy rejestracji powiedz, że jesteś w ciąży, i miej przy sobie dokument, który to potwierdza (np. zaświadczenie od lekarza lub położnej).
    2. Jeśli placówka nie może Cię przyjąć tego dnia, poproś o termin poza kolejnością.
    3. Poza kolejnością zapiszesz się na dane świadczenie tylko w jednym miejscu (u jednego świadczeniodawcy), więc wybierz je rozsądnie.

    Szczegóły, dokumenty i źródła

  2. W ciąży i połogu część leków dostajesz w aptece bezpłatnie

    W ciąży i w połogu przysługują Ci bezpłatne leki i wyroby medyczne z rządowego wykazu. Receptę wystawia ginekolog-położnik albo położna (POZ lub z poradni położniczo-ginekologicznej); inny lekarz może ją wystawić na podstawie ich zaświadczenia.

    1. Gdy ginekolog lub położna potwierdzi ciążę, recepty od nich obejmują bezpłatne leki z wykazu.
    2. Jeśli receptę ma wystawić inny lekarz (np. rodzinny), poproś ginekologa albo położną o zaświadczenie o ciąży z planowaną datą porodu.
    3. Zaświadczenie jest ważne przez ciążę i połóg, ale nie dłużej niż 6 tygodni po upływie 15 dni od planowanej daty porodu.
    4. Receptę zrealizuj w ciągu miesiąca od wystawienia (albo od daty „od dnia” na recepcie).

    Szczegóły, dokumenty i źródła